NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI CÔNG ĐOÀN VIÊN CHỨC TỈNH VĨNH PHÚC LẦN THỨ V, NHIỆM KỲ 2018 - 2023
Từ khóa tìm kiếm Từ khóa tìm kiếm

Tuyển tập Thơ và Trường ca đoạt Giải thưởng Văn học Nghệ thuật 1997 - 2016 (Quyển 2, phần 1)

(Ngày đăng: 18/01/2018, số lượt xem: 2)

 GIẢI THƯỞNG VĂN HỌC NGHỆ THUẬT
5 NĂM LẦN III (2006 - 2010)
 
 

 

 

I. Giải A:
Không có
II. Giải B: 03 giải
1. Trường ca Chìm nổi làng quê của Trần Khoái
2. Tập thơ Khúc hát đôi bờ của Nguyễn Ngọc Tung
3. Tập thơ Con đường không có vết chân của Hải Thanh
III. Giải C: 04 giải
1. Tập thơ Trăng châu thổ của Nguyễn Cảnh Tuấn
2. Tập thơ Mầm lửa của Trương Quang Khiên
3. Tập thơ Lúa hát của Kim Như Yên
4. Tập thơ Đã thu của Tạ Thu Yên
 
IV. Giải Khuyến khích: 09 giải
1. Tập thơ Giọt mồ hôi cháy của Nguyễn Công Dương
2. Tập thơ Cây cau trăm đốt của Trần Thịnh
3. Tập thơ Giọt nắng của Nguyễn Thị Lan Phương
4. Tập thơ Lặng lẽ miền ru của Nguyễn Văn Củng
5. Tập thơ Lá đợi của Nguyễn Trọng Quyết
6. Tập thơ Song song và vuông góc
     của Đặng Ngọc Thơm (Nam Phương)
7. Tập thơ Làng bên sông của Trần Tá
8. Tập thơ Với cỏ của Đỗ Hàn
9. Tập thơ Năm nắng mười mưa của Lê Kim Hạt

 
 
 
 
 

 

 

 

 

Chìm nổi làng quê
 

 

 

NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN, 2007
 

 

 

 
 
 

 

 

 
---------------------------------------------------------
 

 

 

Trường ca đoạt giải B,
 Giải thưởng VHNT tỉnh Vĩnh Phúc 5 năm lần thứ III
(2006 - 2010)
 
 
Chương I:
 
 
I.
Tuổi thơ ơi
Xin được trở về
Căn buồng của mẹ
Để được biết bao điều mẹ dấu
Nỗi nhọc nhằn vượt cạn sinh tôi
 
Bậu cửa kể rằng:
(Mẹ đã ngồi đây
Người rộc rạc như tàu cau héo
Với ngôi sao khuất nẻo ở cuối trời)
 
Gió nối lời:
(Dãy Tam Đảo có ba
Đỉnh Tản viên có ba)
Mẹ sinh tôi một mình mùa lũ
Tiếng mèo hoang kêu rát ruột quanh nhà.
 
Tôi khóc dạ đề ròng rã đêm đêm
Mẹ ôm tôi - mẹ ôm tiếng khóc
Đêm thì dài mẹ thức cùng đom đóm
Đến bây giờ ngõ tối vẫn bay ngang
 
Cha tôi đi bắt cá Đồng Khoang
Đem về một vầng trăng ướt sũng
Mẹ đem trăng phơi vàng như mật
Ru tôi đi qua mùa đông.
 
Tháng ba hoa cải trổ ngồng
Cây cà bén rễ
Nắng như sáp ong óng mịn
Làng thở trong lũy tre
Làng ngủ trong lũy tre
Chỉ tiếng võng mẹ đưa là thức
Có cánh cò từ đấy bay ra:
(Con bống, con bang cái ngủ êm đềm
Đồng cạn, đồng sâu chồng cày, vợ cấy
Cúi lạy trời mưa lấy bát cơm đầy
Cọng rơm đút bếp
Mong cho chân cứng đá mềm)
Những mơ ước hiền như đời mẹ
Mặt đất bể dâu tìm cõi yên lòng
Cây lúa trổ đòng
Mẹ chưa lo hết
Tay nọ ấp tay kia nhàu nát
Mẹ hát khúc não lòng con kiến
Cành đa, cành đào cành nào cũng cộc
Quẩn quanh - sấp ngửa - rách lành
 
Tôi lớn lên bằng lời ru xanh
Mẹ tựa vào nổi chìm vần điệu
Ơi những khúc ca dao thần diệu
Than thở - sẻ chia - hy vọng - kiếp người.
 
Mẹ và ca dao trộn lẫn vào nhau
Cho tôi dòng sữa
Từ đấy tôi không chịu nằm nôi
Cứ bươn ra phía cửa.
Chiếc cầu đầu tiên tôi qua
Là bậc cửa nhà mình
Con đường lần đầu tôi biết
Ngõ nhỏ in tròn những dấu chân trâu.
Có con sẻ đồi mặc áo màu nâu
Mùa sim tím chim về xây tổ
Bọng ong vàng nấp trong khóm lá
Chú thằn lằn rình rập suốt trưa
 
Nhớ một ngày mưa
Theo mẹ ra đồng
Sục chân vào đất
Từ ấy trong tôi có gã lực điền
Mưa bốn phía giăng mùng che chở
Những luống cày tơi bở
Thao thức đợi mùa sau.
Tôi vày bùn bằng bàn tay vụng dại
Hồn vía đồng làng nhập tuổi thơ tôi
 
Mẹ đưa tôi lên đồi
Cho sim, mua, sỏi đồi nhận mặt
Cây sim già trĩu quả
Dạy tôi bài đồng dao:
(Quả vàng bò thì ăn
Quả sim chín mồi phần cha, phần mẹ)
Tôi nghêu ngao cùng nắng
Nhuộm đất đồi trung du
 
Mẹ dạy tôi từ tuổi bắt cào cào
Đi qua cỏ may vén quần quá gối
Đồi có chân, có sườn, có mặt
Đồi quê hương như thể con người
(Tháng tám đói trông ra
Tháng ba đói trông vào)
Đồng giáp hạt lời mẹ càng thao thiết:
(Biết đi qua sông chờ
Để tìm về bến đợi)
Biết mơ theo cánh diều
Gặp trời xanh mây trắng
Vẫn không quên sợi dây nguồn cội
Mong manh buộc dưới cõi trần
 
Tôi mang theo lời mẹ một đời
Để đối mặt với rất nhiều giông bão
Nơi cõi người tháng ngày bươn chải
Mẹ hóa thành huyền thoại ở trong tôi.
 
II
Mẹ và làng quê
Cho tuổi thơ tôi một gia tài giàu có
Những tháng ngày ăm ắp hành trang.
 
Đấy là sân đình
Cây bồ đề lá xanh ngăn ngắt
Những đêm chèo mùi mồ hôi nồng nực
Giọng cô Màu là giọng nam trung
Thế mà người nghe như bị hút hồn
Mẹ tôi khóc thương đời oan trái
Lũ trẻ đứng mút tay xem tích chèo Lưu Bình - Dương Lễ
Con gái mong mình thành nàng Châu Long
 
Giếng làng tôi xây bằng đá ong
Nước bốn mùa trong vắt
Con trai uống vào thịt da săn chắc
Con gái uống vào mắt sắc dao cau
 
Đò đưa câu hát trao nhau:
(Giếng làng ta vừa trong vừa mát
Đường làng ta lắm cát dễ đi
Chị Hai xinh đẹp làm chi
Để cho anh Khóa chân đi chân về)
 
Tôi lớn lên giữa những câu hát thề
Thuyền đi bến đợi
Những sông dài biệt tăm cá lội
Người thương nhau vẫn đợi vẫn chờ
 
Cây trúc xinh biết đứng một mình
Anh thợ mộc biết tỏ lời tình tự
Khi xa nhau nắm tay, nắm áo
Những dặn dò nước mắt thấm khăn
 
Xuống bể, lên ngàn
Muối mặn, gừng cay
Những ly biệt quê tôi nhiều quá
Câu thề nào cũng đau đáu cho nhau.
Hành trang tôi là một cây cầu
Bắc bằng dải yếm
Của chị tôi đợi anh hàng xóm
Tắt lửa tối đèn với giậu mùng tơi
Và một ngày chiếc áo gió bay
Về dối mẹ tình bằng đôi lứa
Đám cưới ấy làng trên xóm dưới
Cầu phúc cho hai người.
 
Đã xa rồi xa lắm tuổi thơ ơi
Con đường quê bao lần tôi chứng kiến
Dân làng đi làm ăn xa xứ
Vốn liếng đàn ông toàn là cưa đục
Vốn liếng đàn bà chiếc đòn tre gánh vã
Năm cùng tháng tận tìm về
Hương khói tổ tông
 
Ơi con đường hun hút ngóng trông
Nơi bà tôi tiễn ông
Mẹ tôi tiễn chồng
Dì cúi lạy làng quê phận gái
Theo chồng ngày ấy sang sông
Đường quê tôi mỗi năm vui một lần
Ngày làng vào hội
Kiệu quan bà rước từ đền Hạ
Gặp kiệu quan ông từ đền Thượng rước sang
 
Ngày vui ngắn chẳng tày gang
Để nhường lại một năm cúi mặt
Tháng nối tháng, ngày nối ngày công việc
Khó nhọc thành nông lịch đất đai
(Tháng một là tháng trồng khoai
Tháng hai trồng đậu chờ mùa mưa sa
Đói lòng ngong ngóng tháng ba
Đợi mong tiếng sấm đi qua cánh đồng
Để cho cấy lúa làm đòng
Còn bao nhiêu nữa nằm trong mỏi mòn)
 
Tuổi thơ tôi có cây đa còng
Lá đa cuốn thành trâu, thành nghé
Trò chơi ấy suốt thời thơ bé
Năm tháng đi qua còn neo giữ trong lòng.
 
Dưới gốc đa già chúng tôi nhìn trăng
Tìm chú cuội một mình côi cút
Trâu ăn lúa cánh đồng trời ngút ngát
Những ngôi sao nhấp nháy như cười.
 
Chúng tôi nằm ngửa mặt lên trời
Gân cổ đếm những vì sao tít tắp
Ông tát bể, kể sao, đếm cát
Bài đồng dao lấp lánh đêm hè.
 
Đợi ban mai cao thấp cánh chim về
Con sáo mỏ vàng, con vàng anh mỏ đỏ
Quả đa chín như là mời gọi
Đất quê lành chim đến mải mê.
 
Bao nhiêu điều thân thiết chốn làng quê
Chim cu gáy lũy tre mềm da diết
Cây rơm vàng ủ thơm màu nắng
Tiếng gà trưa dẹp ổ phía hiên nhà.
 
Dãy đồi xa chim bắt - tép - kho - cà
Kêu rát bỏng sườn đồi đất đỏ
Viên sỏi trắng ô ăn quan thua được
Làm xôn xao cả góc sân chùa
Tuổi thơ ơi!
Thắc thỏm đến bây giờ
Được theo mẹ đi chợ Đình, chợ Huyện
Để ngồi ngắm con Tò he xanh đỏ
Để được ăn bánh đúc chấm tương gừng
 
Khi mùa xuân đi những bước ngập ngừng
Cánh cửa mở bắt đầu phiên chợ tết
Cũng là lúc cải đơm hoa vàng rực
Tiếng ong bay đẫm ngọt một khung trời
 
Ông hàng tranh quê tận Đông Hồ
Đôi sọt tre quẩy tranh về làng bán
Những đàn lợn, đàn gà, chú trâu vênh sừng nhọn…
Góc chợ đình đủ màu sắc tranh treo.
 
Người quê tôi đồng bấc, đồng dầu
Vẫn không quên mua tranh treo tết
Dán cửa giữa là hình ông Hổ
Đuổi cái rủi cái ro ra khỏi nhà mình
 
Cầu cái may tranh lợn, tranh gà
Cầu con cháu tranh trẻ thơ để chỏm
Người làng tôi thật nhiều mơ ước
Dẫu một đời ít dịp đi xa
 
Hạnh phúc tuổi thơ tết đến lon nhà
 Cô, dì, chú, bác
Tiền mừng tuổi thả ống tre làm vốn
Suốt đêm nằm sợ trộm lấy mang đi
Tuổi thơ ơi thương đến tận bây giờ
Chợt nhớ lại cứ bồi hồi thổn thức
Dù năm tháng lấy đi bao tuổi tác
Thì tuổi thơ vẫn nguyên vẹn gia tài.
 
 
 
Chương II
 
 
Chẳng thể nào quên ngày ấy giêng Hai
Tuổi thơ đi qua
Làng quê ly biệt
Tôi để lại một dòng sông thơ dại
Lạc vào những chân trời ly quê.
 
Để lại tháng mười vạt nắng hanh se
Bầy chim ngói sà xuống đồng tìm thóc
Con cào cào mải mê giã gạo
Đôi chim ri làm ổ ngọn cau già.
 
Lần đầu tiên tôi khóc dưới hiên nhà
Không phải vì hòn bi, trái mận
Giọt nước mắt của thương của nhớ
Được chắt ra từ một linh hồn.
 
Tôi lang thang ra giữa cánh đồng
Đứng với gió cùng khô gầy gốc rạ
Đêm bí ẩn cho tôi hoang dại
Được nằm lên bờ cỏ nhìn trời
 
Hạt sương đêm như nói thành lời
Hãy trong suốt như từng trong suốt
Mầu đất ải dưới trăng lấp lóa
Tôi gửi lại đồng làng giọt nước mắt
                                        tuổi mười lăm.
 
Chẳng thể nào lấy lại những tháng năm
Cuồn cuộn chảy một đoạn đời thơ bé
Mẹ đã gánh phần mình quá nặng
Tôi làm sao cứ bíu mãi vai Người.
 
Ngày ấy chưa có em để anh trao lời
Nhờ giữ hộ bao điều ở lại
Cái ngõ nhỏ mỗi khi thu muộn
Lá tre rơi vàng ngập ven rào.
 
Giữ cho anh những cơn mưa ngọt ngào
Đồng tháng Sáu nước sông về ngập trắng
Con bồ nông bồng bềnh quãng vắng
Tiếng cuốc kêu vỡ vụn đêm hè
 
Bao nhiêu điều tôi nói với làng quê
Vẫn chẳng đủ cho mình ngày ấy
Khi để lại lời nguyện cầu xóm mạc
Tôi tìm ra thành phố lên đèn.
 
Ngày mai tôi đi
Mẹ lại thức như nhiều đêm mẹ thức
Thắp nén hương cầu khấn ông bà
Che chở cho tôi bé nhỏ giữa đời
Khi mưa nắng ngoài vòng tay của mẹ
Bóng mẹ một mình
Khói hương lan tỏa
Mẹ cầu xin đủ bốn phương trời
Mẹ ăn mày đủ mười phương đất
Những nhẫn nhục cho tôi ngẩng mặt
Biết đi xa - để biết tìm về.
 
Chuyến tàu chợ xé đêm
Cướp tôi đi trong tầm nhìn của mẹ
Mẹ và làng quê lẫn vào thăm thẳm
Trước mặt tôi là những ga tàu.
 
Lần đầu tiên có một ban mai
Tôi không thấy mặt trời ló rạng
Cả bốn phía nhà cao tầng che lấp
Xe và người hối hả như nhau.
 
Thành phố nhìn tôi đầy vẻ nghi ngờ
Pha nét cười khinh bạc
Tôi quay quắt trước muôn vàn xa lạ
Muốn thét lên một tiếng giữa phố phường.
 
Vài ba bước chân lại gặp ngã ba đường
Không lời chào thân thiết
Mùi son phấn đã thay mùi trầu thuốc
Anh là ai phải tự trả lời!
 
Những cây sấu già vào độ lá rơi
Tôi miên man với mùa thu thành phố
Một góc chiều và những khung cửa mở
Tà áo dài mềm mượt dáng người đi
 
Thành phố kiêu kỳ chẳng hay biết chi
Có gã nhà quê rất nhiều rình rập
Lặng lẽ lột xác mình thành dân phố xá
Dưới ánh đèn sáng trắng đêm đêm.
 
Em ngây thơ, hồn hậu, dịu hiền
Người duy nhất thành phố này tôi biết
Em đã đến và em ở lại
Đưa tôi đi trong thành phố của mình
 
Em chỉ cho tôi đèn đỏ, đèn xanh
Điều qua được và điều không qua được
Khi phố phường với rất nhiều lề luật
Nếu không em tôi sẽ bị nhấn chìm.
 
Em chỉ cho tôi đường vào công viên
Thiên đường nhỏ của lứa đôi tình tự
Mỗi vòm lá nhân từ che chở
Thảm cỏ mềm tin cậy dưới chân.
 
Thành phố và tôi trở thành người thân
Với rất nhiều quyến rũ
Chiếc ghế đá chẳng lạnh như tôi nghĩ
Mà như lời mời ai muốn trầm tư
Ai muốn yêu thương
Ai muốn kết câu thề
Khi mái nhà mình quá chật
Thì ra đây với đất, với trời
Tôi đắm say trước thành phố diệu huyền
Thành phố như người đàn bà kiều diễm
Cứ từng bước lấy đi những điều tôi có
Từ làng quê mang ra chốn thị thành.
Những cánh cò cánh vạc mong manh
Chẳng bao giờ bay nữa
Mưa nắng thất thường không còn dự cảm
Được mùa, mất mùa mẹ vẫn hằng lo.
 
Tiếng gà gáy xưa gọi dậy xóm đồi
Nay thay bằng đồng hồ báo thức
Ly nước mát giữa trưa nồng nực
Tôi quên đi nắng rát đồng mùa.
Có lúc một mình nhàn hạ bâng quơ
Những nhớ, những quên chập chờn chìm nổi
Làng quê hiện ra - làng quê khuất nẻo
Chén rượu thuốc đưa tôi
            vào giấc ngủ phố phường.
 
Mẹ từng ru câu nhớ, câu thương
Tôi đánh mất mà không hề biết
Dáng tất bật trở nên đường bệ
Chuốt từng tiếng ho, câu nói điệu cười
 
Thành phố nhiều đèn ít gặp trăng sao
Tôi dần quên nhìn trời cao rộng
Cứ cúi xuống bóng mình thong thả bước
Với cái nhún vai thỏa mãn từng ngày.
Vô cảm trước trời mây
Lại nhạy cảm trước những lời thưa gửi
Phân biệt cả trẻ thơ khi mừng tuổi
Những dửng dưng tới mức vô tình.
 
Cũng còn may đôi lúc biết giật mình
Câu hỏi cũ lại trở về nhắc nhở
Anh là ai phải tự trả lời!
 
Và một ngày ngồi ngắm mưa rơi
Tách cà - phê ngọt đắng
Mưa trong nắng nhạt nhòa biến ảo
Tiếng họa mi lảnh lót nan lồng.
 
Tiếng chim một mình gọi núi, gọi sông
Những trầm bổng phập phồng nức nở
Trắng một đồi hoa sở
Tím một màu cỏ may
 
Tôi mộng du ngay giữa ban ngày
Gặp lại những gì tuổi thơ từng có
Gặp lại mẹ chuyến tàu đêm ngày ấy
Gặp lại những khoảng xa
Mà không thể trở về
 
Từ ấy tôi hay đi dọc những vỉa hè
Tìm bạn đồng hương trong thành phố
Để được nói về quê - về làng bằng ký ức
Chia sẻ cùng nhau mong muốn trở về.
 
Người ước ao ngồi dưới bờ tre
Người thèm nhớ cá rô đồng tháng Tám
Có ông làm thơ muốn quên bút mực
Về quê đi cấy, đi cày
 
Ai cũng nói thật nhiều
Trong chuếnh choáng hơi men
Để rồi hôm sau lại ngồi
Đúng chỗ ngồi hôm trước
Bao dự định nhưng không ai cất bước
Ngày nối ngày lần lượt dắt nhau đi
 
Chuyện về quê trở thành chuyện vui
Mỗi khi vào cửa hàng đặc sản
Gọi lươn, ếch những món ăn quê kiểng
Thấy vẹn nguyên bản sắc xóm làng.
 
Tôi ngộ ra những chuyện lòng vòng
Thương nhớ làng quê là có thật
Quên lãng làng quê là có thật
Người bận xây nhà, người bận cưới con
Người còn lo chót lọt chuyến hàng
Người lại bận mùa hè đi tắm biển
Lý do nào cũng thiêng liêng, cảm động
Làng quê ơi! Người ở tận chân trời
 
Những ở - những đi lòng dạ rối bời
Phố phường chẳng phụ tôi
Sao mình thành bội bạc
Nỗi day dứt cứ đêm ngày hối thúc
Điếu thuốc tàn đêm trắng hoang mang.
Có một ngày xuân trở lại thăm làng
Chú tôi cũng về quê ăn tết
Chú tha phương, cháu người xa xứ
Hai cõi đời cùng một gốc quê hương.
 
Tôi hay đâu lần gặp ấy cuối cùng
Những phương trời làm sao nối lại
Ngày chú mất tôi bùi ngùi cúi xuống
Thương một đời từ buổi bước ra.
 
Chú tôi đi làm ăn xa
Những trôi nổi Cao Bằng, Bắc Cạn
Tiếng vó ngựa chênh vênh đèo gió
Đêm Tà Sa nước chảy cồn cào.
 
Nửa đời người trụ lại ở Thái Nguyên
Nắng như cháy trên tầng quặng sắt
Chuyện thường ngày bát cơm, manh áo
Dựng vợ, gả chồng cho cả đàn con.
 
Chú tôi về làng xin nắm chân nhang
Để bái vọng ông, bà nơi đất khách
Tưởng đã đủ cho hồn người biệt xứ
Vẫn chẳng bán được anh em xa
Dẫu đầy đủ láng giềng.
 
Khi nghỉ hưu cứ vào dịp giêng Hai
Lại lếch thếch về quê trong rét ngọt
Để được sống mấy ngày cùng xóm ngõ
Được ngắm hoa xoan rơi tím sau nhà.
 
Thời gian đi qua
Chú tôi ngày một già
Những dự định trở về quê cũ
Cứ bạc dần rơi xuống mỗi ban mai.
 
Mấy năm cuối đời vắng vẻ giêng Hai
Làng xóm đôi người còn nhắc nhở
(Chẳng thấy ông ấy về thắp hương mộ tổ
Đọc câu thơ Đường trăng sáng cố hương).
 
Khép lại cuộc đời thân phận tha phương
Chú tôi đi trong hoài hương đơn độc
Nhìn mộ chú ven đồi nhòa nhạt
Đường về quê mãi mãi vắng một người.
 
Khói hương bay không che nổi khoảng trời
Tôi lặng khóc cho hồn người biệt xứ
Nhưng gia phả, họ tên của chú
Vẫn mãi còn với con cháu mai sau.
 
Thế là ta phải nhìn lại ta thôi
Những năm ra thành phố
Bao cái được và bao cái mất
Tuổi trẻ đi qua không lấy lại nữa rồi
Không ân hận cũng không hoàn toàn thanh thản
Lại một lần có lỗi với phồn hoa
Em là người cuối cùng để tôi về hay ở
Nói đi em chuyện chồng vợ lúc này.
 
Em từng che chở tôi giữa chốn phố phường
Bao mang vác dọc dài ngày tháng
Chuyện duyên nợ thêm một lần em trả
Gái theo chồng dù phường phố, làng quê.
 
 
Chương III
 

 

 

 
I.
Tôi có em trong một chuyến trở về
Làng quê bao biến đổi
Cuộc trở về không phải vì hiện tại
Mà vì những gì tôi để lại ngày đi.
 
Tôi từng có em trong cuộc kiếm tìm
Nơi thành phố lần đầu tôi đến
Nay trở lại kiếm tìm miền quê cũ
Mẹ lại dắt tôi đi như thơ dại ngày nào.
 
Mẹ và em
Em và mẹ
Hai người là hai đầu guốc võng
Mắc ru tôi dài rộng tháng ngày
 
Tôi hoang mang trước những đổi thay
Khi nhìn lại hình hài thôn xóm
Bãi thả diều dọc ngang dây điện
Đường làng tím hoa xoan
đã trải nhựa lâu rồi.
Làng nhấp nhô mái ngói mái bằng
Điện nhấp nháy những cửa hàng, cửa hiệu
Người đi cày mặc sơ mi trắng
Tiếng máy bơm thay tiếng gầu sòng
 
 
Điều cho tôi cảm thấy yên lòng
Khi quê cũ đã già làng non phố
Là mắt mẹ cứ ngời lên trẻ lại
Tôi bình tâm khi chọn lối về.
 
Mẹ là người chìm nổi với làng quê
Những xưa cũ ắp đầy tuổi tác
Mẹ đón nhận quê hương đổi khác
Như niềm vui đợi cả đời người.
 
Tôi từng quen đồng bãi tháng mười
Đất bạc trắng khô cằn se lạnh
Nay màu xanh ngập tràn ngô mới
Mía đang mùa dâng mật heo may.
 
Quê hương ơi đang từng bước đổi thay
Cứ muốn nói một điều gì hệ trọng
Ánh điện lẫn trăng vàng bến nước
Đất bao đời vẫn đậm sắc chân quê.
 
Mẹ cho tôi cổ tích ca dao
Suốt một thời thơ bé
Tôi mang theo qua sông vượt bể
Nay tìm về lối cũ cầu ao
Mẹ lại cho tôi những gom nhặt nghẹn ngào
Từ cuộc đời tần tảo
Những gom nhặt trên luống cày chao đảo
Những dải đồi khắc khoải nắng xiên khoai
Những ngày vui ngắn chẳng tày gang
Những trầm tích sống đời chìm nổi
Khi chạm vào vẫn vẹn nguyên nóng hổi
Hồn cốt cha ông như nói thành lời.
 
Ấy là di chỉ đá quê tôi
Làm nên từ mồ hôi nước mắt
Từ hòn máu cắt
Nhỏ vào đất đai.
 
II.
Tôi cầm trên tay di chỉ đá Đồng Xuân
Con dấu đất đai tổ tiên từng có mặt.
Vân đá xám của miền núi Sáng
Chim lạc sải bay đậu xuống nơi này.
Tôi cầm trên tay di chỉ đá
Làm thông hành đi khắp mọi miền quê
Gặp tháp Bình Sơn chiều sông nước
Hoa văn vờn một dáng mây bay.
Em ơi - em có hay
Ông bà đạp chân vào đất
Đốt lên những lò gạch đêm ngày
Để xây tháp mang hình ngọn lửa
Đi qua nghìn năm
 
Tôi xuống bến Then
Ngược đầu cầu Ao Gỗ
Tìm bè xuôi sông Lô
Gỗ núi Sáng quê tôi đi xây dựng những kinh thành.
Sông Lô ơi! Tôi ngược thượng nguồn
Gặp bụi đá Bạch Lựu
Bay lên từ tay thợ.
Những người thợ hút thuốc lào
Uống chè xanh, ăn khoai, ăn sắn
Tạc ra ngựa đá khải hoàn sau chinh chiến
 
Con nghê cười trước đình vô tư
Con rùa đội văn bia
Mang trên mình câu chữ
Để người sau lấy đó răn mình.
Tạc ra cô gái hát trống quân điệu đàng trẻ mãi
Vồng ngực căng khát vọng của muôn đời.
 
Tôi hóa thành con còng vó trôi sông
Neo vào bãi Tứ Yên mùa vải
Tiếng tu hú - ôi chao tu hú!
Vải chín rồi mà sao vẫn kêu.
 
Bao nhiêu điều thành phong rêu
Hồ Điển Triệt vẫn ngời lên màu nắng
Cho tôi gặp đô thành Lý Bí
Thấp thoáng màn sương
Những vũ nữ quê tôi múa điệu mùa màng.
Người xa về ăn bát cơm làng
Gạo thơm Đồng Quế
Chan nước riêu cua
Đi hội trống quân Đức Bác
Gặp đào nõn nà từ đồng ruộng bước lên.
Đào hát ta nghe:
(Cái nạo thế sừ
Cái sự thế này
Kìa hỡi trống quân)
Một câu hỏi tươi nguyên còn đó
Mãi để giành cho trai gái tìm nhau
Tôi về Cao Phong
Nơi chín mươi chín ruộng bậc thang
Sao chẳng là một trăm,
Để quê tôi thành kinh đô nước Việt
Tôi vốc sỏi đồi lên mà xa xót trong lòng
 
Người ơi người!
Hãy ngả nón cùng tôi
Ngồi dưới gốc đa nghe câu ca của mẹ:
(Sơn Đông trên bến dưới thuyền
Nhấp nhô con sóng lan truyền vào nhau
Gái thì chợ Huyện, chợ Cầu
Bước chân cao thấp dãi dầu bán mua
Trai thì giúp nước phò vua
Biết nuôi chí lớn chẳng thua người đời)
 
Ơi cái làng Sơn Đông mùa nước quây tròn
Mà mười hai khoa bảng
Người có thể ngâm chìm trong nước
Chữ thánh hiền phải cất giữ trên cao.
Có một vì sao
Dẫn ta vào đền thờ Tướng quốc
Người mang gươm dựng nước
Em và anh đốt nén hương trầm
Vọng hồn người tha thẩn lũy tre xanh.
 
Em về làm dâu quê anh
Nơi anh có tuổi thơ trải trên từng ngõ nhỏ
Có núm nhau mẹ chôn góc vườn
Mọc thành cây nhớ cây thương
Cội bền sâu rễ.
Anh đi cuộc đời dâu bể
Vẫn nhớ về đêm hội đình xưa
Nơi ông xẩm hát dân ca cho người sáng mắt
Để đến giờ vẫn thấy rưng rưng.
 
Anh về Quán Ải
Anh qua Cầu Dâu
Đi nhổ sắn trên đồi Bãi Hội
Bắt cá Đồng Trầm lấy khoai Đồng Mái
Theo trai làng hát ghẹo gái Đình Chu.
 
Em về làm dâu
Mẹ sẽ kể em nghe
Hội phết tháng giêng Bàn Giản
Hội bắt trạch Tử Du, Thành Trục
Trai gái mò tay nhau cười lơi lả sân đình.
 
Đi làm dâu nơi xa em giữ lấy nghĩa tình
Như lời mẹ kể:
Bà chúa Lối quê anh
Xõa mái tóc dài làm nghiêng triều Mạc
Thân gái tha phương
Biết tìm về quê cũ
Để vầng trăng còn sáng đến bây giờ
 
Ta về bên sông Đáy
Dòng sông bên lở, bên bồi
Bồi lên lời ru, ước mơ khao khát
Bồi lên cánh đồng đẫm mát phù sa.
Phù sa hát ta nghe:
(Có ông Triệu Thái quê ta
Quẩy hai bồ chữ đi ra thi tài
Trung Hoa đất khách quê người
Bảng vàng giành lấy xứng trai quê mình.

 
Vinh hoa chẳng phụ nghĩa tình
Tìm về quê Việt triều đình nhà Lê
Bút nghiên sách giữ lấy lề
Khôi nguyên lại giật trọn bề hiếu trung)
 
Sắc phong vàng rực đình làng
Người là Lưỡng triều Tiến sĩ.
Khi người ra biên cương đất đai
Tổ quốc thu về
Ở chốn triều trung Người soạn thảo
                     Quốc triều hình luật.
Người về quê làng xóm tôn vinh
Là Thành Hoàng thôn xã
Một miền quê gian nan vất vả
Mà bao người từ đấy lớn lên.
Ta mang nỗi niềm thao thức đêm đêm
Như món nợ suốt đời phải trả
Quê hương! Quê hương đâu chỉ là chùm hoa quả
Nhức nhối bao điều khát vọng đất đai.
 
Nhìn làng xã xa xưa
Cứ ven sông dựng lều cắm cọc
Người sống be bờ tát nước
Người chết nằm mấp mé triền đê
Ta nhận ra cánh cò thân thiết thế
Sự xẻ chia thành thật đến nao lòng.
Vẫn còn đây gió thổi dọc cánh đồng
Cây lúa thắp thoi
Mùa đông lạnh giá
Tháng ba gõ cửa từng nhà
Mắt người trông đợi
Bao giờ cho đến tháng năm.
Thắt bụng chờ cơm mới.
 
Truyền thuyết còn kia truyền đời, truyền kiếp
(Mẹ mỗi lần nấu cơm
Bớt đi một nhúm muối
Bớt đi một nhúm gạo
Để bây giờ đất có hòn Bồ Muối,
Đất có hòn Bồ Gạo)
Con đứng dưới chân đồi
Trĩu nặng nỗi thương quê.
 
Con từng gặp những trẻ thơ
Quê mình mong mẹ
Không từ phía chợ về
Mà từ phía đồi xa
Có tiếng chim bìm bịp loãng chiều
Dù đi đâu
Dù ở nơi đâu
Ta chưa nhận quê mình trù phú
Nhưng tên đất, tên người có thật
Đủ một đời ta lấy đó làm tin.
Ta hiểu ra em người thị thành
Về làm dâu quê anh
Ngồi ăn sắn luộc
Nhìn dáng em khó nhọc
Em thương tôi nhường nào
 
Tôi cầm di chỉ đá nghẹn ngào
Nghe bốn phía quê hương đồng vọng.

 
Chương IV
 
 
Quá khứ làng quê hòa cùng hôm nay
Còn ngày mai trước mặt
Trên con đường chìm nổi
Những thế hệ thay nhau trả lời.
 
Ông bà từng trả lời
Bằng lối sống tình làng, nghĩa xóm
Gắn cho con đường, cây đa, bến nước
Biết bao truyền thuyết để đời.
 
I.
(Con đường sống cuộc đời con đường
Có người đàn bà tìm chồng đi lính
Mặt đất ngổn ngang, cỏ gai nghẽn lối
Chị đi qua tuổi xuân
Đi qua năm rộng tháng dài
Bàn chân người mài nhẵn mặt đất đai
Đi mãi thành đường)
 
Từ đấy con đường xuôi ngược
Cho người tìm nhau - đợi nhau
Với những hàng cây thay áo theo mùa
Con đuờng làng mùa đông gió lùa
 
Nhớ về bếp lửa
Mùa xuân hát lời vào hội
Mùa hè nắng nở hoa cau
Mùa thu xanh biếc trên đầu
 
Con đường nhắn với người đi
Góc bể chân trời vời vợi
Vẫn chờ bàn chân trở lại
Sau những tháng ngày biệt ly.
 
II.
Cây đa sống đời cây đa
(Bắt đầu từ chàng trai trẻ
Thương cha đi cày nắng gió
Rát lòng tìm một khoảng râm.
 
Thương mẹ tháng năm âm thầm
Tím vai sớm chiều gánh vã
Ước có cây cao bóng cả
Nghỉ chân đi tiếp đoạn đường.
 
Chàng trai đi vào rừng sâu
Men theo ào ào gió thổi
Băng qua chín núi mười đèo
Đi theo tiếng chim tu - rúc
Hỏi tìm đa rừng nơi đâu.
 
Mây trời không thấy trên đầu
Ngôi sao lá rừng che khuất
Bàn chân gai cào, đá cứa
Mênh mông rừng lại tiếp rừng.
 
Con nai nhẩn nha bên suối
Con bướm mải mê tìm hoa
Con ong đang mùa lấy mật
Chàng biết cậy nhờ ai đây?
 
Có đôi sáo sậu trên cây
Cảm thương người con hiếu thảo
Sáo về rủ bầy rủ bạn
Đi tìm quả đa giúp người
 
Muôn lần ơn sáo - sáo ơi!
Cây đa mọc lên từ đấy
Tỏa xanh trên cánh đồng làng)
 
Mùa hè nắng đổ chang chang
Lũ trẻ chơi bi, chơi đáo
Con trâu gại sừng nhai cỏ
Gốc đa mát tiếng trẻ cười.
 
Người đi gặt lúa tháng mười
Dừng chân nghỉ ngơi uống nước
Bàn nhau mùa màng vụ tới
Ròn tan tiếng rít điếu cày.
 
Có đôi trai gái yêu nhau
Dưới gốc đa làng thề thốt
Cây biết, trời biết, đất biết
Rễ đa buông xuống từng chùm.
 
Có người duyên phận hẩm hiu
Ra khấn thần đa xin lộc
Lá rơi như lời an ủi
Xẻ chia ban phúc cho người.
 
Nắng mưa đa đứng giữa trời
Người đi vươn cành đưa tiễn
Người về từ xa đã thấy
Bóng đa để nhận ra làng.
 

 

 

III.
Làng có đồng Sông Vàng
Tháng Tư chim duộc tương làm tổ
Lúa phơi màu ong bay cánh phấn
Bà lại kể ta nghe truyền thuyết cánh đồng.
 
Ngày xửa ngày xưa đất hẹp đói nghèo
Củ rừng thay cơm bữa
Trẻ thơ đói lòng khát sữa
Tiếng khóc đêm đêm héo mặt xóm làng.
 
Những chàng trai gọi nhau
Thôn dưới, làng trên
Người phát cỏ lau
Người thay trâu kéo
Lật đất lên tạo dựng cánh đồng.
Những cô gái bỏ hội chèo đi cấy
Ngón tay mềm nhánh mạ muốn sinh sôi.
 
Tiếng sấm tháng Ba
Khua vỡ cánh đồng
Lúa bời bời vào thì con gái
Ếch nhái kêu ran thúc giục
Lúa làm đòng thai nghén vụ mùa vui.
 
 
Rồi một ban mai
Cả cánh đồng như dòng sông Vàng rực
Người reo lên thảng thốt: Sông Vàng.
Từ ấy đất đai vào gia phả
Là đồng Sông Vàng thẳng cánh cò bay.
 
Tháng Năm về bát cơm mới trên tay
Tiếng đập lúa bồn chồn trăng sáng
Truyền thuyết cánh đồng dệt vào năm tháng
Đi từ người già truyền lại trẻ thơ.
 
Truyền thuyết cứ ngày xưa
Truyền thuyết cứ bây giờ
Đất bốn mùa con gái
Cây trĩu cành hoa trái
Giọt mồ hôi đỡ mặn mòi khi rơi xuống phù sa
Con cò từ đâu bay về đồng ta
Hai cánh trắng quạt nồng hương lúa
Con cò bay
Đồng sau
Đồng trước
Giữ trên đầu văn tự đất đai
 
IV.
Truyền thuyết giếng làng câu chuyện xót xa
Cô gái ấy đã đi vào huyền thoại
(Nàng là con chim xanh
Cây dâu da tìm đậu
Trái tim nhỏ thương chàng trai nghèo khó
Thân phận cản ngăn ép gả nhà giàu
Đũa chẳng thành đôi
Đũa lệch kiếp người
 
Đất thấp
Trời cao
Tiếng kêu lạc gió
Nụ tầm xuân gặp cơn mưa bão
(Chim đã vào lồng biết thủa nào ra)
Chàng trai bỏ làng đi xa
Để lại câu thề mồ côi bến đợi
Để lại miếng trầu dập đỏ vị cay.
 
Nàng khóc cho những ngày
Nàng khóc cho tình yêu
Khóc cho phương trời đầy mây và gió
Khóc cho cái có
Khóc cho cái không
Và bao nhiêu oan nghiệt kiếp người
Nước mắt một ngày
Nước mắt một năm
Dồn tụ lại thành giếng làng trong suốt
 
Có một người già mùa đông rét buốt
Tìm về quê chẳng ai nhận ra mình
Người ấy hát bài ca
Con cò lặn lội
Cứ nấc lên điệp khúc não nề
(Lúa chửa chia vè
Lúa đã đỏ hoe
Trúc chửa mọc măng
Trúc đã đan sàng
Em chửa lấy chồng
Con bồng, con bế)
Người ấy hát những lời dâu bể
Rồi ra đi khi trời đã sang chiều
 
Truyền thuyết giếng làng
Truyền thuyết tình yêu
Vò rượu tăm cất từ nước ấy
Người uống vào ngả nghiêng lúng liếng
Ra về thành ốm tương tư.
 
Tôi đi xa uống nước suối nước sông
Giọt nước biển mặn mòi đầu lưỡi
Vẫn không quên giếng làng trong mát
Múc bằng bồ đài làm từ mo cau.
 
Truyền thuyết về làng thật dài
Dài như những gì làng có
Thời gian cứ ngời sắc đỏ
Thắm như máu của con người.
Đất quê kẻ khó người sang
Nhận ra từ mái nhà cao thấp
Duy một gia tài không phân đẳng cấp
Là bao truyền thuyết về làng.
 
Người ở, người đi đủ bốn phương trời
Chỉ có một phương hướng về làng cũ
Nơi thiêng liêng tháng ngày cất giữ
Hai tiếng “Làng ta” thăm thẳm gọi về.
 
Con đường làng ta
Cây đa làng ta
Giếng nước làng ta
Lũy tre làng ta
Truyền thuyết làng ta
Điệp khúc ấy cứ ngân nga trong trẻo
Dù ta đi muôn đường vạn nẻo
Vẫn giữ trong hồn hai tiếng “làng ta”.

 VĨ THANH
 
Rồi một ngày không còn ta nữa
Câu thơ ở lại với đời
Câu thơ ra đồng tìm mẹ
Câu thơ lên đồi hái sim
 
Khúc ca dao lẫm chẫm đi tìm
Đèn cao áp làm nhòa vần điệu
Chiếc nôi cũ - căn nhà cũng cũ
Người đàn bà ru con cũng đã đi rồi.
 
Rồi một ngày không còn ta nữa
Những cuộc chia ly ở lại
Bàn chân tìm về ở lại
Truyền thuyết làng ai kể nhau nghe.
 
Ta nghĩ về ngày mai
Để khóc, để cười
Thương một ngày không khóc, cười được nữa
Gió cứ lật những trang thơ chìm nổi
Số phận làng từ đấy hiện ra.
 
Cám ơn căn buồng
Cám ơn tuổi thơ
Cúi lạy mẹ với đắng cay, khó nhọc
Cho con đi học đường đời.
 
Bao lời ru đã ngủ yên rồi
Để đánh thức những ban mai kỷ niệm
Ông hàng tranh thành muôn năm cũ
Bánh đúc tương gừng quà chợ đầu đê.
 
Cám ơn những ngày tháng ly quê
Dạy ta biết nhớ
Dạy ta biết thương
Biết phân biệt mùi hương son phấn
Với vị trầu cay và bùn đất quê nghèo
Tự soạn cho mình khúc hát hoài hương
Để hát trong những ngày biệt xứ
Nhận ra cái mất
Nhận ra cái còn
Cái nổi, cái chìm thân phận làng quê.
 
Cám ơn ngày về
Truyền thuyết đón ta
Gặp mẹ - có em - dải đồi đất đỏ
Bao đổi thay
Con người
Xóm ngõ
Vẫn biết dặn nhau giữ lấy hồn làng.
 
Cám ơn những đêm sâu
Như tấm áo choàng
Ta cô đơn viết câu thơ đoàn tụ
Những câu thơ như cơn mưa mùa vụ
Nước ở đầu sông cũng là nước hạ nguồn.
 
Và ta tin
Ta tin
Như tin chính mình đang thở
Trong ngôi biệt thự giữa làng
Có người không ngủ
Nghe mưa.
 
Vĩnh Yên mùa thu 1999
Nha Trang tháng 7/2005
Nguyễn Tạ Vĩnh Hà